Zadanie 11, matura czerwiec 2025, matematyka rozszerzona

6 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2025

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

6 punktów

W kartezjańskim układzie współrzędnych (x, y) dany jest równoległobok ABCD o wierzchołkach A = (−8, −1) i D = (−13, 9) oraz środku symetrii M=(−92,1)M= (-\frac{9}{2}, 1).

Okrąg O\mathcal{O} przechodzi przez początek tego układu i jest styczny do prostych zawierających boki AB i BC tego równoległoboku. Druga współrzędna środka okręgu O\mathcal{O} jest liczbą ujemną.

Wyznacz równanie okręgu O\mathcal{O}. Zapisz obliczenia.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Wspólne obliczenia

Punkt M jest środkiem obu przekątnych, więc B = 2M − D = (4, −7) oraz C = 2M − A = (−1, 3). Proste zawierające boki mają równania AB:y=−12x−5AB:y=-\frac12x-5 i BC : y = −2x + 1.

Sposób I (trójkąt równoramienny)

∣AB∣=122+(−6)2=180|AB|=\sqrt{12^2+(-6)^2}=\sqrt{180}. Szukamy punktu E na półprostej BC takiego, że ∣BE∣ = ∣BA∣. Układ (x − 4)2 + (y + 7)2 = 180, y = −2x + 1 daje 5x2 − 40x − 100 = 0, czyli E = (−2, 5); punkt (10, −19) odrzucamy, bo leży na przeciwnej półprostej.

Środek F odcinka AE ma współrzędne (−5, 2). W równoramiennym ABE prosta BF jest dwusieczną kąta ABC, więc BS : y = −x − 3 i S = (t, −t − 3).

Niech T będzie punktem styczności z BC, a O = (0, 0). Prosta ST jest prostopadła do BC, więc ma równanie y=12(x−t)−t−3y=\frac12(x-t)-t-3. Jej przecięcie z BC daje T=(35t+85,−65t−115)T=(\frac35t+\frac85,-\frac65t-\frac{11}5).

Ponieważ r = ∣SO∣ = ∣ST∣, mamy

t2+(−t−3)2=(25t−85)2+(15t−45)2t^2+(-t-3)^2=(\frac25t-\frac85)^2+(\frac15t-\frac45)^2,

czyli 9t2 + 38t + 29 = 0. Stąd t = −1 lub t=−299t=-\frac{29}{9}. Drugi wariant daje dodatnią drugą współrzędną środka, więc S = (−1, −2) i r=5r=\sqrt5.

Okrąg ma równanie (x + 1)2 + (y + 2)2 = 5.

Sposób II (współczynniki kierunkowe)

Współczynniki kierunkowe prostych AB i BC wynoszą −12-\frac12 i −2. Niech 2α=∣∠ABC∣2\alpha=|\angle ABC|. Ze wzoru na tangens różnicy kątów tg⁡(2α)=−1/2−(−2)1+(−1/2)(−2)=34\tg(2\alpha)=\frac{-1/2-(-2)}{1+(-1/2)(-2)}=\frac34.

Zatem 34=2tg⁡α1−tg⁡2α\frac34=\frac{2\tg\alpha}{1-\tg^2\alpha}, czyli 3tg⁡2α+8tg⁡α−3=03\tg^2\alpha+8\tg\alpha-3=0. Otrzymujemy tg⁡α=−3\tg\alpha=-3 lub tg⁡α=13\tg\alpha=\frac13; ponieważ kąt ABC jest ostry, wybieramy 13\frac13.

Współczynnik kierunkowy dwusiecznej wynosi −2+1/31−(−2)(1/3)=−1\frac{-2+1/3}{1-(-2)(1/3)}=-1, więc S = (t, −t − 3).

Mamy r2 = t2 + (−t − 3)2 oraz r∣BS∣=sin⁡α=110\frac r{|BS|}=\sin\alpha=\frac1{\sqrt{10}}. Stąd (t − 4)2 + (−t + 4)2 = 10[t2 + (−t − 3)2], czyli 9t2 + 38t + 29 = 0. Jak w sposobie I, warunek ujemnej drugiej współrzędnej daje S = (−1, −2), r=5r=\sqrt5 i (x + 1)2 + (y + 2)2 = 5.

Sposób III (równe odległości od prostych)

Dla środka S = (t, u) odległości od prostych AB i BC są równe:

∣12t+u+5∣(1/2)2+1=∣2t+u−1∣5\frac{|\frac12t+u+5|}{\sqrt{(1/2)^2+1}}=\frac{|2t+u-1|}{\sqrt5}.

Zatem ∣t + 2u + 10∣ = ∣2t + u − 1∣, skąd u = t − 11 lub u = −t − 3. Początek układu leży wewnątrz kąta ABC; dwusieczna tego kąta to u = −t − 3.

Można też bezpośrednio wykluczyć drugą prostą: dla u = t − 11 warunek przechodzenia przez początek i styczności daje 5[t2 + (t − 11)2] = (3t − 12)2, czyli t2 − 38t + 461 = 0, którego wyróżnik wynosi −400.

Dla u = −t − 3 mamy r=∣t−4∣5=t2+(−t−3)2r=\frac{|t-4|}{\sqrt5}=\sqrt{t^2+(-t-3)^2}. Po podniesieniu do kwadratu: 9t2 + 38t + 29 = 0. Rozwiązania to t = −1 lub −299-\frac{29}{9}, a ujemna druga współrzędna wybiera S = (−1, −2). Stąd r=5r=\sqrt5 i (x + 1)2 + (y + 2)2 = 5.

Schemat punktowania

Oznaczenia: S = (xS, yS) – środek okręgu, O = (0, 0), T – punkt styczności z prostą BC, E – punkt półprostej BC spełniający ∣BE∣ = ∣BA∣, 2α=∣∠ABC∣2\alpha=|\angle ABC|.

Zasady oceniania dla sposobów I–III

6 pkt

zastosowanie poprawnej metody i poprawny wynik: (x + 1)2 + (y + 2)2 = 5.

5 pkt

zapisanie równania z jedną niewiadomą – pierwszą lub drugą współrzędną punktu S, np.:

[xS−(35xS+85)]2+[−xS−3−(−65xS−115)]2=xS2+(−xS−3)2[x_S-(\frac35x_S+\frac85)]^2+[-x_S-3-(-\frac65x_S-\frac{11}5)]^2=x_S^2+(-x_S-3)^2 (ze związków r = ∣ST∣ oraz r = ∣SO∣),

(xS−4)2+(−xS−3−(−7))2=(35xS+85−4)2+(−65xS−115−(−7))2+xS2+(−xS−3)2(x_S-4)^2+(-x_S-3-(-7))^2=(\frac35x_S+\frac85-4)^2+(-\frac65x_S-\frac{11}5-(-7))^2+x_S^2+(-x_S-3)^2 (ze związków ∣BS∣2 = ∣BT∣2 + r2 oraz r = ∣SO∣).

4 pkt

wyznaczenie równania dwusiecznej kąta ABC: y = −x − 3

– zapisanie współrzędnych środka S za pomocą jednej niewiadomej, np. S = (xS, −xS − 3).

albo

3 pkt

obliczenie współrzędnych punktu E = (−2, 5)

– obliczenie współrzędnych takich punktów P1, P2, że P1 leży na półprostej BA, P2 na półprostej BC oraz ∣BP1∣ = ∣BP2∣,

ALBO

– obliczenie tg⁡α=13\tg\alpha=\frac13 (II),

ALBO

– zapisanie związku ∣12xS+yS+5∣(1/2)2+12=∣2xS+yS−1∣22+12\frac{|\frac12x_S+y_S+5|}{\sqrt{(1/2)^2+1^2}}=\frac{|2x_S+y_S-1|}{\sqrt{2^2+1^2}} (III).

albo

2 pkt

wyznaczenie równania prostej BC oraz obliczenie długości AB: y = −2x + 1 oraz ∣AB∣=180|AB|=\sqrt{180}

– wyznaczenie równania prostej AB oraz obliczenie długości BC: y=−12x−5y=-\frac12x-5 oraz ∣BC∣=125|BC|=\sqrt{125},

ALBO

– obliczenie współczynników kierunkowych prostych AB oraz BC: aAB=−12a_{AB}=-\frac12, aBC = −2 (II),

ALBO

– wyznaczenie równań prostych AB oraz BC, np. y=−12x−5y=-\frac12x-5 oraz y = −2x + 1 (III).

albo

1 pkt

obliczenie współrzędnych wierzchołka B = (4, −7)

– obliczenie współrzędnych wierzchołka C = (−1, 3).

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Zadanie można rozwiązać trzema sposobami: poprzez trójkąt równoramienny, poprzez współczynniki kierunkowe lub z własności dwusiecznej. Ograniczenie na ujemną drugą współrzędną środka eliminuje rozwiązanie xS=−299x_S = -\frac{29}{9}.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.