Zadanie 10.1, matura maj 2021, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Kilkanaście lat po tym, jak J.J. Thomson odkrył elektron, Robert A. Millikan wykonał doświadczenie, w którym wyznaczył ładunek elektryczny elektronu.
W jednej z wersji tego doświadczenia naelektryzowane kropelki oleju poruszały się w powietrzu, w obszarze jednorodnego pola elektrycznego, pomiędzy równoległymi i przeciwnie naładowanymi płytkami metalowymi. Do naelektryzowania kropelek oleju wykorzystano wiązkę jąder helu 4He, uzyskaną podczas rozpadu alfa jąder plutonu 239Pu.
Kropelki oleju rozpylano w obszar pola elektrycznego. Obserwacja ruchu kropelki pod mikroskopem pozwalała wyznaczyć jej prędkość (zobacz rysunek poniżej).
PowiększNa dodatnio naelektryzowane kropelki oleju działają:
• siła grawitacji
• siła oporu powietrza, której wartość jest wprost proporcjonalna do wartości prędkości kropelki: Fop ∼ v
• siła elektryczna (wtedy, gdy pole elektryczne pomiędzy płytkami jest włączone).
Polecenie
3 punktyInformacja do zadań 10.1. i 10.2.
Kropelka, która w obszarze pomiędzy płytkami wytraciła poziomą składową prędkości na skutek działania siły oporu powietrza, może – zależnie od wartości natężenia pola elektrycznego pomiędzy płytkami – pozostawać w spoczynku, wznosić się lub opadać pionowo.
Przyjmij, że ruch kropelki opisujemy w układzie inercjalnym.
W sytuacji, gdy pole elektryczne pomiędzy płytkami jest wyłączone, kropelka o masie m i ładunku q opada pionowo ze stałą prędkością o wartości v. Natomiast w sytuacji, gdy pole elektryczne pomiędzy płytkami jest włączone (oraz natężenie pola ma odpowiednią wartość) kropelka o masie m i ładunku q wznosi się pionowo ze stałą prędkością o wartości 2v.
Oblicz iloraz – wartości siły elektrycznej działającej na wznoszącą się kropelkę i wartości siły grawitacji działającej na tę kropelkę.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Przykładowe rozwiązanie
Sposób 1.
Gdy pole jest wyłączone, to kropla opada pionowo ruchem jednostajnym (a siła oporu jest skierowana do góry). Zatem, zgodnie z I zasadą dynamiki mamy warunek równowagi sił:
Fg = Fop1
Po uwzględnieniu, że wartość siły oporu jest proporcjonalna do wartości prędkości mamy:
Fg = kv
Gdy pole jest włączone, to kropelka wznosi się do góry ruchem jednostajnym. Wtedy siła oporu jest skierowana do dołu (przeciwnie do prędkości) a siła elektryczna do góry. Zatem, zgodnie z I zasadą dynamiki mamy warunek równowagi sił:
Fg + Fop2 = Fe
Po uwzględnieniu, że wartość siły oporu jest proporcjonalna do wartości prędkości mamy:
Fg + 2kv = Fe
Mamy więc dwa równania: Fg = kv oraz Fg + 2kv = Fe, z których wynika, że:
Sposób 2.
Gdy pole jest wyłączone, to kropla opada pionowo ruchem jednostajnym (a siła oporu jest skierowana do góry). Zatem, zgodnie z I zasadą dynamiki, mamy warunek równowagi sił:
1) Fg = Fop1
Gdy pole jest włączone, to kropelka wznosi się do góry ruchem jednostajnym. Wtedy siła oporu jest skierowana do dołu (przeciwnie do prędkości) a siła elektryczna do góry. Zatem, zgodnie z I zasadą dynamiki, mamy warunek równowagi sił:
2) Fg + Fop2 = Fe
Ponieważ siła oporu jest proporcjonalna do prędkości, to:
3)
Po podstawieniu równań 1) i 3) do równania 2) otrzymujemy:
Fg + Fop2 = Fe → Fg + 2Fg = Fe
Schemat punktowania
poprawna metoda wyznaczenia ilorazu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego.
poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest wyłączone, a kropelka opada, oraz poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest włączone, a kropelka się wznosi, łącznie z uwzględnieniem, że siła oporu w drugim przypadku ma wartość dwa razy większą od wartości siły oporu w pierwszym przypadku (np. zapisy Fg = kv oraz 2kv + Fg = Fe albo Fg = Fop1 oraz 2Fop1 + Fg = Fe).
poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest wyłączone, a kropelka opada, oraz uwzględnienie, że siła oporu jest proporcjonalna do prędkości (np. zapisy: Fop1 = Fg oraz Fop1 = kv albo w jednym równaniu: Fg = kv)
LUB
– poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest włączone, a kropelka się wznosi, oraz uwzględnienie, że siła oporu jest proporcjonalna do prędkości (np. zapisy: Fop2 + Fg = Fe oraz Fop2 = 2kv albo w jednym równaniu 2kv + Fg = Fe)
LUB
– poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest wyłączone, a kropelka opada, oraz poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest włączone, a kropelka się wznosi, bez uwzględnienia proporcjonalności siły oporu do prędkości (np. zapisy Fop1 = Fg oraz Fop2 + Fg = Fe)
LUB
– zapisanie jedynie samego prawidłowego wyniku: bez przedstawienia toku rozumowania / obliczeń prowadzących do tego wyniku.
brak spełnienia powyższych kryteriów.
Komentarz. Kluczowe jest wykorzystanie warunku równowagi sił (stała prędkość) dla obu sytuacji oraz dostrzeżenie, że siła oporu proporcjonalna do prędkości zmienia się dwukrotnie.