Zadanie 10.1, matura maj 2021, fizyka rozszerzona

3 pktobliczeniowetrudne 18%Maj 2021

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Kilkanaście lat po tym, jak J.J. Thomson odkrył elektron, Robert A. Millikan wykonał doświadczenie, w którym wyznaczył ładunek elektryczny elektronu.

W jednej z wersji tego doświadczenia naelektryzowane kropelki oleju poruszały się w powietrzu, w obszarze jednorodnego pola elektrycznego, pomiędzy równoległymi i przeciwnie naładowanymi płytkami metalowymi. Do naelektryzowania kropelek oleju wykorzystano wiązkę jąder helu 4He, uzyskaną podczas rozpadu alfa jąder plutonu 239Pu.

Kropelki oleju rozpylano w obszar pola elektrycznego. Obserwacja ruchu kropelki pod mikroskopem pozwalała wyznaczyć jej prędkość (zobacz rysunek poniżej).

schemat doświadczenia: dwie poziome równoległe płytki, między nimi pionowe linie pola elektrycznego i kropelka oleju; z lewej strony źródło jąder helu, z prawej mikroskop i oko obserwatora; obok wektor g skierowany w dół; podpisy: źródło jąder helu, kropelka oleju, kierunek linii pola elektrycznego, mikroskopPowiększ
schemat doświadczenia: dwie poziome równoległe płytki, między nimi pionowe linie pola elektrycznego i kropelka oleju; z lewej strony źródło jąder helu, z prawej mikroskop i oko obserwatora; obok wektor g skierowany w dół; podpisy: źródło jąder helu, kropelka oleju, kierunek linii pola elektrycznego, mikroskop

Na dodatnio naelektryzowane kropelki oleju działają:

• siła grawitacji F⃗g\vec{F}_g

• siła oporu F⃗op\vec{F}_{op} powietrza, której wartość jest wprost proporcjonalna do wartości prędkości kropelki: Fop ∼ v

• siła elektryczna F⃗e\vec{F}_e (wtedy, gdy pole elektryczne pomiędzy płytkami jest włączone).

Polecenie

3 punkty

Informacja do zadań 10.1. i 10.2.

Kropelka, która w obszarze pomiędzy płytkami wytraciła poziomą składową prędkości na skutek działania siły oporu powietrza, może – zależnie od wartości natężenia pola elektrycznego pomiędzy płytkami – pozostawać w spoczynku, wznosić się lub opadać pionowo.

Przyjmij, że ruch kropelki opisujemy w układzie inercjalnym.

W sytuacji, gdy pole elektryczne pomiędzy płytkami jest wyłączone, kropelka o masie m i ładunku q opada pionowo ze stałą prędkością o wartości v. Natomiast w sytuacji, gdy pole elektryczne pomiędzy płytkami jest włączone (oraz natężenie pola ma odpowiednią wartość) kropelka o masie m i ładunku q wznosi się pionowo ze stałą prędkością o wartości 2v.

Oblicz iloraz FeFg\frac{F_e}{F_g} – wartości siły elektrycznej działającej na wznoszącą się kropelkę i wartości siły grawitacji działającej na tę kropelkę.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

FeFg=3\frac{F_e}{F_g} = 3

Przykładowe rozwiązanie

Sposób 1.

Gdy pole jest wyłączone, to kropla opada pionowo ruchem jednostajnym (a siła oporu jest skierowana do góry). Zatem, zgodnie z I zasadą dynamiki mamy warunek równowagi sił:

Fg = Fop1

Po uwzględnieniu, że wartość siły oporu jest proporcjonalna do wartości prędkości mamy:

Fg = kv

Gdy pole jest włączone, to kropelka wznosi się do góry ruchem jednostajnym. Wtedy siła oporu jest skierowana do dołu (przeciwnie do prędkości) a siła elektryczna do góry. Zatem, zgodnie z I zasadą dynamiki mamy warunek równowagi sił:

Fg + Fop2 = Fe

Po uwzględnieniu, że wartość siły oporu jest proporcjonalna do wartości prędkości mamy:

Fg + 2kv = Fe

Mamy więc dwa równania: Fg = kv oraz Fg + 2kv = Fe, z których wynika, że:

Fg+2Fg=Fe→3Fg=FezatemFeFg=3F_g + 2F_g = F_e \qquad \rightarrow \qquad 3F_g = F_e \qquad \text{zatem} \qquad \frac{F_e}{F_g} = 3

Sposób 2.

Gdy pole jest wyłączone, to kropla opada pionowo ruchem jednostajnym (a siła oporu jest skierowana do góry). Zatem, zgodnie z I zasadą dynamiki, mamy warunek równowagi sił:

1) Fg = Fop1

Gdy pole jest włączone, to kropelka wznosi się do góry ruchem jednostajnym. Wtedy siła oporu jest skierowana do dołu (przeciwnie do prędkości) a siła elektryczna do góry. Zatem, zgodnie z I zasadą dynamiki, mamy warunek równowagi sił:

2) Fg + Fop2 = Fe

Ponieważ siła oporu jest proporcjonalna do prędkości, to:

3) Fop2Fop1=v2v1=2\frac{F_{op2}}{F_{op1}} = \frac{v_2}{v_1} = 2

Po podstawieniu równań 1) i 3) do równania 2) otrzymujemy:

Fg + Fop2 = Fe  →   Fg + 2Fg = Fe

FeFg=3\frac{F_e}{F_g} = 3

Schemat punktowania

3 pkt

poprawna metoda wyznaczenia ilorazu FeFg\frac{F_e}{F_g} oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego.

2 pkt

poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest wyłączone, a kropelka opada, oraz poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest włączone, a kropelka się wznosi, łącznie z uwzględnieniem, że siła oporu w drugim przypadku ma wartość dwa razy większą od wartości siły oporu w pierwszym przypadku (np. zapisy Fg = kv oraz 2kv + Fg = Fe albo Fg = Fop1 oraz 2Fop1 + Fg = Fe).

1 pkt

poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest wyłączone, a kropelka opada, oraz uwzględnienie, że siła oporu jest proporcjonalna do prędkości (np. zapisy: Fop1 = Fg oraz Fop1 = kv albo w jednym równaniu: Fg = kv)

LUB

– poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest włączone, a kropelka się wznosi, oraz uwzględnienie, że siła oporu jest proporcjonalna do prędkości (np. zapisy: Fop2 + Fg = Fe oraz Fop2 = 2kv albo w jednym równaniu 2kv + Fg = Fe)

LUB

– poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest wyłączone, a kropelka opada, oraz poprawne zapisanie równania równowagi sił, gdy pole jest włączone, a kropelka się wznosi, bez uwzględnienia proporcjonalności siły oporu do prędkości (np. zapisy Fop1 = Fg oraz Fop2 + Fg = Fe)

LUB

– zapisanie jedynie samego prawidłowego wyniku: FeFg=3\frac{F_e}{F_g} = 3 bez przedstawienia toku rozumowania / obliczeń prowadzących do tego wyniku.

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

Komentarz. Kluczowe jest wykorzystanie warunku równowagi sił (stała prędkość) dla obu sytuacji oraz dostrzeżenie, że siła oporu proporcjonalna do prędkości zmienia się dwukrotnie.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.