Zadanie 16, matura czerwiec 2015, matematyka rozszerzona

7 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2015

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Rozpatrujemy wszystkie stożki, w których suma długości tworzącej i promienia podstawy jest równa 2. Wyznacz wysokość tego spośród rozpatrywanych stożków, którego objętość jest największa. Oblicz tę objętość.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: wysokość stożka o największej objętości jest równa h=255h = \frac{2\sqrt{5}}{5}, a jego objętość jest równa V=325375πV = \frac{32\sqrt{5}}{375}\pi.

I sposób rozwiązania

Przyjmijmy oznaczenia: S – wierzchołek stożka, O – środek podstawy, A – punkt na okręgu podstawy, l = ∣AS∣ – tworząca, r = ∣AO∣ – promień podstawy, h = ∣OS∣ – wysokość.

Z warunków zadania wynika, że l + r = 2, skąd l = 2 − r.

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta AOS otrzymujemy ∣AS∣2 = ∣AO∣2 + ∣OS∣2, czyli l2 = r2 + h2.

Stąd h=l2−r2h = \sqrt{l^2 - r^2}. Ale l = 2 − r, więc

h=(2−r)2−r2=4−4r+r2−r2=4−4r=21−rh = \sqrt{(2-r)^2 - r^2} = \sqrt{4 - 4r + r^2 - r^2} = \sqrt{4 - 4r} = 2\sqrt{1-r}.

Objętość stożka jest więc równa

V=13πr2h=13πr2⋅21−r=23πr2⋅1−r=23πr4(1−r)V = \frac{1}{3}\pi r^2 h = \frac{1}{3}\pi r^2 \cdot 2\sqrt{1-r} = \frac{2}{3}\pi r^2 \cdot \sqrt{1-r} = \frac{2}{3}\pi\sqrt{r^4(1-r)}.

Objętość jest zatem funkcją zmiennej r i jest określona wzorem

V(r)=23πr4(1−r)=23πr4−r5V(r) = \frac{2}{3}\pi\sqrt{r^4(1-r)} = \frac{2}{3}\pi\sqrt{r^4 - r^5}.

Z warunków geometrycznych zadania wynika, że 0 < r < 1, a więc dziedziną funkcji V jest przedział (0, 1).

Rozważmy funkcję f(r) = r4 − r5 określoną dla każdej liczby rzeczywistej r.

Pochodna funkcji f jest równa

f′(r) = 4r3 − 5r4 = r3(4 − 5r).

Miejscami zerowymi pochodnej są r = 0 lub r=45r = \frac{4}{5}.

Pochodna funkcji jest ujemna dla r∈(−∞,0)∪(45,+∞)r \in (-\infty, 0) \cup \left(\frac{4}{5}, +\infty\right), a dodatnia dla r∈(0,45)r \in \left(0, \frac{4}{5}\right).

Zatem w przedziale (0,45⟩\left(0, \frac{4}{5}\right\rangle funkcja V jest rosnąca, a w przedziale ⟨45,1)\left\langle \frac{4}{5}, 1\right) malejąca. W punkcie r=45r = \frac{4}{5} osiąga maksimum lokalne, które jest jednocześnie największą jej wartością. Wartość ta jest równa

V(45)=23π⋅(45)2⋅1−45=23π⋅162515=325375πV\left(\frac{4}{5}\right) = \frac{2}{3}\pi \cdot \left(\frac{4}{5}\right)^2 \cdot \sqrt{1 - \frac{4}{5}} = \frac{2}{3}\pi \cdot \frac{16}{25}\sqrt{\frac{1}{5}} = \frac{32\sqrt{5}}{375}\pi.

Wysokość tego stożka: h=21−45=255h = 2\sqrt{1 - \frac{4}{5}} = \frac{2\sqrt{5}}{5}.

II sposób rozwiązania

Przyjmijmy oznaczenia jak w I sposobie.

Z warunków zadania wynika, że l + r = 2, skąd l = 2 − r.

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta AOS otrzymujemy ∣AS∣2 = ∣AO∣2 + ∣OS∣2, czyli l2 = r2 + h2.

Stąd r2 = l2 − h2. Ale l = 2 − r, więc

r2 = (2 − r)2 − h2,

r2 = 4 − 4r + r2 − h2,

4r = 4 − h2,

r=1−14h2r = 1 - \frac{1}{4}h^2.

Objętość stożka jest więc równa

V=13πr2h=13π(1−14h2)2⋅h=13π(1−12h2+116h4)⋅h=13π(h−12h3+116h5)V = \frac{1}{3}\pi r^2 h = \frac{1}{3}\pi\left(1 - \frac{1}{4}h^2\right)^2 \cdot h = \frac{1}{3}\pi\left(1 - \frac{1}{2}h^2 + \frac{1}{16}h^4\right) \cdot h = \frac{1}{3}\pi\left(h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{16}h^5\right).

Objętość jest zatem funkcją zmiennej h i jest określona wzorem

V(h)=π3⋅(h−12h3+116h5)V(h) = \frac{\pi}{3} \cdot \left(h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{16}h^5\right).

Z warunków geometrycznych zadania wynika, że 0 < h < 2, a więc dziedziną funkcji V jest przedział (0, 2).

Rozważmy funkcję f(h)=h−12h3+116h5f(h) = h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{16}h^5 określoną dla każdej liczby rzeczywistej h.

Pochodna funkcji f jest równa

f′(h)=1−32h2+516h4f'(h) = 1 - \frac{3}{2}h^2 + \frac{5}{16}h^4.

Miejscami zerowymi pochodnej są h = −2 lub h=−255h = -\frac{2\sqrt{5}}{5} lub h=255h = \frac{2\sqrt{5}}{5} lub h = 2.

Pochodna funkcji jest ujemna dla h∈(−2,−255)∪(255,2)h \in \left(-2, -\frac{2\sqrt{5}}{5}\right) \cup \left(\frac{2\sqrt{5}}{5}, 2\right), a dodatnia dla h∈(−∞,−2)∪(−255,255)∪(2,+∞)h \in (-\infty, -2) \cup \left(-\frac{2\sqrt{5}}{5}, \frac{2\sqrt{5}}{5}\right) \cup (2, +\infty).

Zatem w przedziale (0,255⟩\left(0, \frac{2\sqrt{5}}{5}\right\rangle funkcja V jest rosnąca, a w przedziale ⟨255,2)\left\langle \frac{2\sqrt{5}}{5}, 2\right) malejąca. W punkcie h=255h = \frac{2\sqrt{5}}{5} osiąga maksimum lokalne, które jest jednocześnie największą jej wartością. Wartość ta jest równa

V(255)=π3⋅(1−12(255)3+116(255)5)=325375πV\left(\frac{2\sqrt{5}}{5}\right) = \frac{\pi}{3} \cdot \left(1 - \frac{1}{2}\left(\frac{2\sqrt{5}}{5}\right)^3 + \frac{1}{16}\left(\frac{2\sqrt{5}}{5}\right)^5\right) = \frac{32\sqrt{5}}{375}\pi.

Schemat punktowania

Schemat oceniania I sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.

a) Pierwszy etap (3 pkt) składa się z trzech części:

• zapisanie wysokości stożka jako funkcji zmiennej r: h=4−4rh = \sqrt{4 - 4r},

• zapisanie objętości stożka jako funkcji jednej zmiennej: V(r)=23πr21−rV(r) = \frac{2}{3}\pi r^2\sqrt{1-r},

• określenie dziedziny funkcji: 0 < r < 1.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

Uwaga: jeśli zdający popełni błąd przy wyznaczaniu dziedziny albo pominie wyznaczenie dziedziny, ale funkcja objętości zostanie zapisana prawidłowo, to otrzymuje za tę część 2 punkty i może otrzymać punkty, które odpowiadają kolejnym etapom rozwiązania zadania.

b) Drugi etap (3 pkt) składa się z trzech części:

• wyznaczenie pochodnej funkcji f(r) = r4 − r5: f′(r) = 4r3 − 5r4,

• obliczenie miejsc zerowych pochodnej: r = 0 lub r=45r = \frac{4}{5},

• uzasadnienie (np. badanie monotoniczności funkcji), że funkcja V posiada wartość największą dla r=45r = \frac{4}{5}.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

c) Trzeci etap (1 pkt) – końcowe obliczenia.

Obliczenie objętości stożka dla r=45r = \frac{4}{5}: V(45)=325375πV\left(\frac{4}{5}\right) = \frac{32\sqrt{5}}{375}\pi.

Uwaga: punkty za realizację danego etapu przyznajemy tylko wówczas, gdy zdający rozwiązał poprawnie poprzedni etap zadania.

7 pkt

rozwiązanie pełne (suma punktów za trzy etapy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat oceniania II sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.

a) Pierwszy etap (3 pkt) składa się z trzech części:

• zapisanie promienia podstawy stożka jako funkcji zmiennej h: r=1−14h2r = 1 - \frac{1}{4}h^2,

• zapisanie objętości stożka jako funkcji jednej zmiennej: V(h)=π3⋅(h−12h3+116h5)V(h) = \frac{\pi}{3} \cdot \left(h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{16}h^5\right),

• określenie dziedziny funkcji: 0 < h < 2.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

Uwaga: jeśli zdający popełni błąd przy wyznaczaniu dziedziny albo pominie wyznaczenie dziedziny, ale funkcja objętości zostanie zapisana prawidłowo, to otrzymuje za tę część 2 punkty i może otrzymać punkty, które odpowiadają kolejnym etapom rozwiązania zadania.

b) Drugi etap (3 pkt) składa się z trzech części:

• wyznaczenie pochodnej funkcji f(h)=h−12h3+116h5f(h) = h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{16}h^5: f′(h)=1−32h2+516h4f'(h) = 1 - \frac{3}{2}h^2 + \frac{5}{16}h^4,

• obliczenie miejsc zerowych pochodnej: h = −2 lub h=−255h = -\frac{2\sqrt{5}}{5} lub h=255h = \frac{2\sqrt{5}}{5} lub h = 2,

• uzasadnienie (np. badanie monotoniczności funkcji), że funkcja V posiada wartość największą dla h=255h = \frac{2\sqrt{5}}{5}.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

c) Trzeci etap (1 pkt) – końcowe obliczenia.

Obliczenie objętości stożka dla h=255h = \frac{2\sqrt{5}}{5}: V(255)=325375πV\left(\frac{2\sqrt{5}}{5}\right) = \frac{32\sqrt{5}}{375}\pi.

Uwaga: punkty za realizację danego etapu przyznajemy tylko wówczas, gdy zdający rozwiązał poprawnie poprzedni etap zadania.

7 pkt

rozwiązanie pełne (suma punktów za trzy etapy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Punkty za dany etap przyznajemy tylko, gdy poprzedni etap został rozwiązany poprawnie. Jeśli zdający pominie wyznaczenie dziedziny ale prawidłowo zapisze funkcję objętości, otrzymuje 2 pkt za etap I i może otrzymać punkty z kolejnych etapów.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.