Zadanie 16, matura czerwiec 2015, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówRozpatrujemy wszystkie stożki, w których suma długości tworzącej i promienia podstawy jest równa 2. Wyznacz wysokość tego spośród rozpatrywanych stożków, którego objętość jest największa. Oblicz tę objętość.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: wysokość stożka o największej objętości jest równa , a jego objętość jest równa .
I sposób rozwiązania
Przyjmijmy oznaczenia: S – wierzchołek stożka, O – środek podstawy, A – punkt na okręgu podstawy, l = ∣AS∣ – tworząca, r = ∣AO∣ – promień podstawy, h = ∣OS∣ – wysokość.
Z warunków zadania wynika, że l + r = 2, skąd l = 2 − r.
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta AOS otrzymujemy ∣AS∣2 = ∣AO∣2 + ∣OS∣2, czyli l2 = r2 + h2.
Stąd . Ale l = 2 − r, więc
.
Objętość stożka jest więc równa
.
Objętość jest zatem funkcją zmiennej r i jest określona wzorem
.
Z warunków geometrycznych zadania wynika, że 0 < r < 1, a więc dziedziną funkcji V jest przedział (0, 1).
Rozważmy funkcję f(r) = r4 − r5 określoną dla każdej liczby rzeczywistej r.
Pochodna funkcji f jest równa
f′(r) = 4r3 − 5r4 = r3(4 − 5r).
Miejscami zerowymi pochodnej są r = 0 lub .
Pochodna funkcji jest ujemna dla , a dodatnia dla .
Zatem w przedziale funkcja V jest rosnąca, a w przedziale malejąca. W punkcie osiąga maksimum lokalne, które jest jednocześnie największą jej wartością. Wartość ta jest równa
.
Wysokość tego stożka: .
II sposób rozwiązania
Przyjmijmy oznaczenia jak w I sposobie.
Z warunków zadania wynika, że l + r = 2, skąd l = 2 − r.
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta AOS otrzymujemy ∣AS∣2 = ∣AO∣2 + ∣OS∣2, czyli l2 = r2 + h2.
Stąd r2 = l2 − h2. Ale l = 2 − r, więc
r2 = (2 − r)2 − h2,
r2 = 4 − 4r + r2 − h2,
4r = 4 − h2,
.
Objętość stożka jest więc równa
.
Objętość jest zatem funkcją zmiennej h i jest określona wzorem
.
Z warunków geometrycznych zadania wynika, że 0 < h < 2, a więc dziedziną funkcji V jest przedział (0, 2).
Rozważmy funkcję określoną dla każdej liczby rzeczywistej h.
Pochodna funkcji f jest równa
.
Miejscami zerowymi pochodnej są h = −2 lub lub lub h = 2.
Pochodna funkcji jest ujemna dla , a dodatnia dla .
Zatem w przedziale funkcja V jest rosnąca, a w przedziale malejąca. W punkcie osiąga maksimum lokalne, które jest jednocześnie największą jej wartością. Wartość ta jest równa
.
Schemat punktowania
Schemat oceniania I sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
a) Pierwszy etap (3 pkt) składa się z trzech części:
• zapisanie wysokości stożka jako funkcji zmiennej r: ,
• zapisanie objętości stożka jako funkcji jednej zmiennej: ,
• określenie dziedziny funkcji: 0 < r < 1.
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
Uwaga: jeśli zdający popełni błąd przy wyznaczaniu dziedziny albo pominie wyznaczenie dziedziny, ale funkcja objętości zostanie zapisana prawidłowo, to otrzymuje za tę część 2 punkty i może otrzymać punkty, które odpowiadają kolejnym etapom rozwiązania zadania.
b) Drugi etap (3 pkt) składa się z trzech części:
• wyznaczenie pochodnej funkcji f(r) = r4 − r5: f′(r) = 4r3 − 5r4,
• obliczenie miejsc zerowych pochodnej: r = 0 lub ,
• uzasadnienie (np. badanie monotoniczności funkcji), że funkcja V posiada wartość największą dla .
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
c) Trzeci etap (1 pkt) – końcowe obliczenia.
Obliczenie objętości stożka dla : .
Uwaga: punkty za realizację danego etapu przyznajemy tylko wówczas, gdy zdający rozwiązał poprawnie poprzedni etap zadania.
rozwiązanie pełne (suma punktów za trzy etapy).
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania II sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
a) Pierwszy etap (3 pkt) składa się z trzech części:
• zapisanie promienia podstawy stożka jako funkcji zmiennej h: ,
• zapisanie objętości stożka jako funkcji jednej zmiennej: ,
• określenie dziedziny funkcji: 0 < h < 2.
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
Uwaga: jeśli zdający popełni błąd przy wyznaczaniu dziedziny albo pominie wyznaczenie dziedziny, ale funkcja objętości zostanie zapisana prawidłowo, to otrzymuje za tę część 2 punkty i może otrzymać punkty, które odpowiadają kolejnym etapom rozwiązania zadania.
b) Drugi etap (3 pkt) składa się z trzech części:
• wyznaczenie pochodnej funkcji : ,
• obliczenie miejsc zerowych pochodnej: h = −2 lub lub lub h = 2,
• uzasadnienie (np. badanie monotoniczności funkcji), że funkcja V posiada wartość największą dla .
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
c) Trzeci etap (1 pkt) – końcowe obliczenia.
Obliczenie objętości stożka dla : .
Uwaga: punkty za realizację danego etapu przyznajemy tylko wówczas, gdy zdający rozwiązał poprawnie poprzedni etap zadania.
rozwiązanie pełne (suma punktów za trzy etapy).
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Komentarz. Punkty za dany etap przyznajemy tylko, gdy poprzedni etap został rozwiązany poprawnie. Jeśli zdający pominie wyznaczenie dziedziny ale prawidłowo zapisze funkcję objętości, otrzymuje 2 pkt za etap I i może otrzymać punkty z kolejnych etapów.