Zadanie 4.2, matura czerwiec 2025, fizyka rozszerzona

3 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2025

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Satelity S1 oraz S2 poruszają się dookoła Ziemi jedynie pod wpływem grawitacji. Satelita S1 obiega Ziemię (Z) po orbicie kołowej, a satelita S2 obiega Ziemię po orbicie eliptycznej. Obie orbity leżą w jednej płaszczyźnie. Pomijamy wpływ innych ciał na ruch satelitów S1 oraz S2.

Poniżej podano niektóre oznaczenia i dane dla obu orbit:

• punkt P jest wspólny dla obu orbit (zobacz rysunek)

• odległość punktu P od środka Ziemi jest równa rP = 15 000 km

• największą odległość satelity S2 od środka Ziemi oznaczymy jako rA

• odległości rP oraz rA wiąże relacja: rA = 3rP.

rysunek, Ziemia Z w środku kołowej orbity satelity S1, eliptyczna orbita satelity S2 styka się z orbitą S1 w punkcie P, najdalszy od Ziemi punkt orbity S2 oznaczony A; zaznaczone odcinki r_P (od P do środka Ziemi) oraz r_A = 3r_P (od środka Ziemi do A)Powiększ
rysunek, Ziemia Z w środku kołowej orbity satelity S1, eliptyczna orbita satelity S2 styka się z orbitą S1 w punkcie P, najdalszy od Ziemi punkt orbity S2 oznaczony A; zaznaczone odcinki r_P (od P do środka Ziemi) oraz r_A = 3r_P (od środka Ziemi do A)

Polecenie

3 punkty

Wartość prędkości jednego z satelitów w punkcie P jest równa 6,3 km/s.

Ustal, który z satelitów – S1 czy S2 – ma w punkcie P taką prędkość. Wykonaj niezbędne obliczenia, które doprowadzą do tego ustalenia. Następnie zapisz swoją odpowiedź.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Prędkość o wartości 6,3 km/s w punkcie P ma satelita S2.

Sposób 1A. Obliczymy wartość v1P prędkości, z jaką satelita S1 porusza się po orbicie kołowej o promieniu rP. Skorzystamy z faktu, że siła grawitacji działająca na S1 jest siłą dośrodkową:

mv1P2rP=GMZmrP2  →  v1P=GMZrP\dfrac{mv_{1P}^2}{r_P} = \dfrac{GM_Zm}{r_P^2} \;\rightarrow\; v_{1P} = \sqrt{\dfrac{GM_Z}{r_P}}

v1P=6,674⋅10−11 N⋅m2kg2⋅5,972⋅1024 kg1,5⋅107 m≈5,15⋅103 ms=5,15 kmsv_{1P} = \sqrt{\dfrac{6{,}674 \cdot 10^{-11}\ \frac{\mathrm{N \cdot m^2}}{\mathrm{kg^2}} \cdot 5{,}972 \cdot 10^{24}\ \mathrm{kg}}{1{,}5 \cdot 10^7\ \mathrm{m}}} \approx 5{,}15 \cdot 10^3\ \dfrac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}} = 5{,}15\ \dfrac{\mathrm{km}}{\mathrm{s}}

Wartość prędkości satelity S1 w punkcie P jest równa 5,15 km/s, co oznacza, że prędkość o wartości 6,3 km/s musi mieć satelita S2.

Sposób 1B. Zapiszemy równanie wynikające z faktu, że siła grawitacji działająca na satelitę S1 jest siłą dośrodkową:

mv1P2rP=GMZmrP2  →  v1P2=GMZrP\dfrac{mv_{1P}^2}{r_P} = \dfrac{GM_Zm}{r_P^2} \;\rightarrow\; v_{1P}^2 = \dfrac{GM_Z}{r_P}

Sprawdzimy, czy równanie jest spełnione dla v1P = 6,3 km/s:

LSR=(6,3⋅103 ms)2≈40⋅106 m2s2LSR = \left(6{,}3 \cdot 10^3\ \dfrac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}}\right)^2 \approx 40 \cdot 10^6\ \dfrac{\mathrm{m^2}}{\mathrm{s^2}}

PSR=6,674⋅10−11 N⋅m2kg2⋅5,972⋅1024 kg1,5⋅107 m≈27⋅106 m2s2PSR = \dfrac{6{,}674 \cdot 10^{-11}\ \frac{\mathrm{N \cdot m^2}}{\mathrm{kg^2}} \cdot 5{,}972 \cdot 10^{24}\ \mathrm{kg}}{1{,}5 \cdot 10^7\ \mathrm{m}} \approx 27 \cdot 10^6\ \dfrac{\mathrm{m^2}}{\mathrm{s^2}}

Równanie dla v1P = 6,3 km/s nie jest spełnione (LSR ≠ PSR). Zatem satelita S1 nie może mieć prędkości o wartości 6,3 km/s. Z warunków zadania (jeden z satelitów ma prędkość 6,3 km/s) wynika, że prędkość o wartości 6,3 km/s musi mieć satelita S2.

Sposób 2A. Obliczymy wartość v2P prędkości, jaką ma satelita S2 w punkcie P. Wykorzystamy zasadę zachowania energii mechanicznej oraz zasadę zachowania momentu pędu dla satelity S2. Przyrównamy te wielkości w punktach P i A orbity eliptycznej: E2P = E2A oraz L2P = L2A, czyli

mv2P22−GMZmrP=mv2A22−GMZmrA\dfrac{mv_{2P}^2}{2} - \dfrac{GM_Zm}{r_P} = \dfrac{mv_{2A}^2}{2} - \dfrac{GM_Zm}{r_A} oraz mv2PrP = mv2ArA

v2P2−(v2PrP)2rA2=2GMZrP−2GMZrA  →  v2P2(1−rP2rA2)=2GMZ(1rP−1rA)v_{2P}^2 - \dfrac{(v_{2P}r_P)^2}{r_A^2} = \dfrac{2GM_Z}{r_P} - \dfrac{2GM_Z}{r_A} \;\rightarrow\; v_{2P}^2\left(1 - \dfrac{r_P^2}{r_A^2}\right) = 2GM_Z\left(\dfrac{1}{r_P} - \dfrac{1}{r_A}\right)

v2P2(rA+rPrA)=2GMZ(1rP)  →  v2P=2GMZ(rA+rP)⋅rArPv_{2P}^2\left(\dfrac{r_A + r_P}{r_A}\right) = 2GM_Z\left(\dfrac{1}{r_P}\right) \;\rightarrow\; v_{2P} = \sqrt{\dfrac{2GM_Z}{(r_A + r_P)} \cdot \dfrac{r_A}{r_P}}

v2P=2⋅6,674⋅10−11 N⋅m2kg2⋅5,972⋅1024 kg(1,5+3⋅1,5)⋅107 m⋅31≈6,31⋅103 msv_{2P} = \sqrt{\dfrac{2 \cdot 6{,}674 \cdot 10^{-11}\ \frac{\mathrm{N \cdot m^2}}{\mathrm{kg^2}} \cdot 5{,}972 \cdot 10^{24}\ \mathrm{kg}}{(1{,}5 + 3 \cdot 1{,}5) \cdot 10^7\ \mathrm{m}} \cdot \dfrac{3}{1}} \approx 6{,}31 \cdot 10^3\ \dfrac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}}

Prędkość o wartości 6,3 km/s w punkcie P ma satelita S2.

Sposób 2B. Z tych samych równań (zasada zachowania energii mechanicznej i momentu pędu dla S2 w punktach P i A) otrzymujemy:

v2P2(1−rP2rA2)=2GMZ(1rP−1rA)v_{2P}^2\left(1 - \dfrac{r_P^2}{r_A^2}\right) = 2GM_Z\left(\dfrac{1}{r_P} - \dfrac{1}{r_A}\right)

Sprawdzimy, czy równanie jest spełnione dla v2P = 6,3 km/s:

LSR=(6,3⋅103 ms)2⋅(1−(13)2)≈35⋅106 m2s2LSR = \left(6{,}3 \cdot 10^3\ \dfrac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}}\right)^2 \cdot \left(1 - \left(\dfrac{1}{3}\right)^2\right) \approx 35 \cdot 10^6\ \dfrac{\mathrm{m^2}}{\mathrm{s^2}}

PSR=2⋅6,674⋅10−11 N⋅m2kg2⋅5,972⋅1024 kg107 m⋅(11,5−14,5)≈35⋅106 m2s2PSR = \dfrac{2 \cdot 6{,}674 \cdot 10^{-11}\ \frac{\mathrm{N \cdot m^2}}{\mathrm{kg^2}} \cdot 5{,}972 \cdot 10^{24}\ \mathrm{kg}}{10^7\ \mathrm{m}} \cdot \left(\dfrac{1}{1{,}5} - \dfrac{1}{4{,}5}\right) \approx 35 \cdot 10^6\ \dfrac{\mathrm{m^2}}{\mathrm{s^2}}

Równanie dla v2P = 6,3 km/s jest spełnione (LSR = PSR). Zatem satelita S2 ma prędkość o wartości 6,3 km/s.

Schemat punktowania

3 pkt

(dla rozwiązania sposobem 1A lub 1B) poprawna metoda ustalenia, który z satelitów ma prędkość o wartości 6,3 km/s oraz zapisanie poprawnej odpowiedzi.

2 pkt

poprawna metoda obliczenia prędkości orbitalnej satelity S1 oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką LUB zapisanie równania, z którego można wyznaczyć prędkość orbitalną satelity S1 (siła grawitacji jako dośrodkowa, lub bezpośredni wzór na prędkość orbitalną) oraz wykazanie, że dla prędkości 6,3 km/s równanie nie jest spełnione.

1 pkt

zapisanie relacji identyfikującej siłę grawitacji jako siłę dośrodkową (lub przyśpieszenie dośrodkowe jako przyśpieszenie grawitacyjne / natężenie pola grawitacyjnego) oraz uwzględnienie wzorów na te siły (lub przyśpieszenia / natężenia pola), np. zapisy równoważne poniższym: mv1P2rP=GMZmrP2\dfrac{mv_{1P}^2}{r_P} = \dfrac{GM_Zm}{r_P^2} LUB skorzystanie ze wzoru na prędkość orbitalną satelity S1 z uwzględnieniem (np. poprzez oznaczenia lub wartości danych liczbowych) promienia orbity rP orbity S1 i masy MZ Ziemi w tym wzorze, np. zapisy równoważne poniższym: v1P=GMZrPv_{1P} = \sqrt{\dfrac{GM_Z}{r_P}}

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

albo

3 pkt

(dla rozwiązania sposobem 2A lub 2B) poprawna metoda ustalenia, który z satelitów ma prędkość o wartości 6,3 km/s oraz zapisanie poprawnej odpowiedzi.

2 pkt

zapisanie równań wyrażających zasadę zachowania energii mechanicznej oraz zasadę zachowania momentu pędu dla satelity S2 (tzn. przyrównanie energii mechanicznych oraz momentów pędu satelity S2 w punktach P i A) oraz wykorzystanie wzorów na energie mechaniczne i momenty pędu w punktach P i A oraz podstawienie wszystkich wartości liczbowych w celu sprawdzenia, czy dla prędkości 6,3 km/s równania są spełnione LUB zapisanie równań wyrażających zasadę zachowania energii mechanicznej oraz zasadę zachowania momentu pędu dla satelity S2 (tzn. przyrównanie energii mechanicznych oraz momentów pędu satelity S2 w punktach P i A) oraz wykorzystanie wzorów na energie mechaniczne i momenty pędu w punktach P i A oraz poprawne wyprowadzenie wzoru na wartość prędkości satelity S2 w punkcie P, np. zapisy równoważne poniższym: mv2P22−GMZmrP=mv2A22−GMZmrA\dfrac{mv_{2P}^2}{2} - \dfrac{GM_Zm}{r_P} = \dfrac{mv_{2A}^2}{2} - \dfrac{GM_Zm}{r_A} i mv2PrP=mv2ArA  →  v2P=2GMZ(rA+rP)⋅rArPmv_{2P}r_P = mv_{2A}r_A \;\rightarrow\; v_{2P} = \sqrt{\dfrac{2GM_Z}{(r_A + r_P)} \cdot \dfrac{r_A}{r_P}} LUB zapisanie bezpośredniego wzoru na prędkość S2 w punkcie P orbity oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką, np. zapisy równoważne poniższym: v2P=2GMZ(rA+rP)⋅rArP  →  v2P≈6,3 kmsv_{2P} = \sqrt{\dfrac{2GM_Z}{(r_A + r_P)} \cdot \dfrac{r_A}{r_P}} \;\rightarrow\; v_{2P} \approx 6{,}3\ \dfrac{\mathrm{km}}{\mathrm{s}}

1 pkt

zapisanie równań wyrażających zasadę zachowania energii mechanicznej oraz zasadę zachowania momentu pędu dla satelity S2 (tzn. przyrównanie energii mechanicznych oraz momentów pędu satelity S2 w punktach P i A), oraz wykorzystanie wzorów na energie mechaniczne albo na momenty pędu w punktach P i A, np. zapisy równoważne poniższym: E2P = E2A oraz mv2PrP = mv2ArA albo mv2P22−GMZmrP=mv2A22−GMZmrA\dfrac{mv_{2P}^2}{2} - \dfrac{GM_Zm}{r_P} = \dfrac{mv_{2A}^2}{2} - \dfrac{GM_Zm}{r_A} oraz L2P = L2A LUB zapisanie bezpośredniego wzoru (bez wyprowadzenia) na prędkość S2 w punkcie P orbity, np. zapisy równoważne poniższym: v2P=2GMZ(rA+rP)⋅rArPv_{2P} = \sqrt{\dfrac{2GM_Z}{(r_A + r_P)} \cdot \dfrac{r_A}{r_P}}

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Zadanie przyjmuje wartości stałych: G = 6,674·10⁻¹¹ N·m²/kg², M_Z = 5,972·10²⁴ kg. Przy obliczeniach dla S1 w punkcie P otrzymujemy około 5,15 km/s. Przy obliczeniach dla S2 korzystamy z zasad zachowania energii i momentu pędu na orbicie eliptycznej.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.